 |
 |
 |
Başpâre neyin birinci boğumuna, yani ses kutusu olarak tabir edilen kısma sıkıca takılan, sesin daha parlak ve volümlü çıkmasına, ayrıca neyin kolay üflenmesine yarayan bir çeşit ağızlıktır. Eski devirlerde neylerin başpâresiz olarak üflendiğine dair kayıtlar vardır. Günümüzde Arap ülkelerinde neyler hâlen başpâresiz olarak kullanılmaktadırlar. Neye başpâreyi 16. yüzyılda Osmanlıların taktığı söylenir. Son zamanlarda diğer ülkelerde de ülkemizdeki gibi başpâreli ney üfleyen neyzen sayısı oldukça artmıştır.
Başpâre, geçmişte olduğu gibi günümüzde de manda boynuzundan imal edilmektedir. Başpâre yapımına uygun manda boynuzu için mandanın oldukça yaşlı, yani ortalama 20 ilâ 25 yaşları arasında olması gerekmektedir. Çünkü, daha genç mandaların boynuzlarının iç kesitleri boş olduğu için başpâre yapımına uygun olmazlar. Günümüzde manda yetiştiriciliğinin her geçen gün azalması ve mandaların yaşlanmadan kesilmesi sebebiyle, manda boynuzu bulmak neredeyse imkânsız hale gelmiştir.
Başpâre yapımı için aynı zamanda fildişi (maliyetinin yüksek olması sebebiyle çok az tercih edilir), delrin, abanoz ve şimşir gibi malzemeler de kullanılmaktadır. Bunun yanısıra usta bir başpâre yapımcısı olan neyzen Salih Bilgin’in bulduğu ve tasarladığı, boynuzdan elde edilen malzemenin değerli ahşap türleriyle içiçe kullanıldığı başpâreler de kullanılmaktadır. Bu tür başpârenin esas işleyiş prensibi boynuz ile aynıdır. Haznesi ve ağızlığı boynuz, başpârenin tablası, yani etek kısmı ise ahşaptır. Çift renk efekti sayesinde ayrıca çok hoş gözükmektedir. Boynuz başpâre, tornada çekilir. Oldukça zahmetli ve ustalık isteyen bir iştir. Başpârelerin konik formları, üfleme ağzı (ağız açıklığı) ve hazne genişlikleri, her neyzenin alışkanlıklarına göre değişiklik gösterebilir.
 Atölyemizde yukarıda bahsi geçen malzemelerden başpâre yapıldığı gibi, üretimini yapmış olduğum neylerimde standart olarak özel bir malzemeyle yapılan başpârelerimi kullanmaktayım. Bu başpâreler görüntü, renk, parlaklık, sertlik, performans ve ses tonu olarak boynuzla hemen hemen aynıdırlar. Üretimini yapmış olduğum neylerin başpâre ölçüleri, ağız açıklığı hariç, standarttır. Ağız açıklığı, neyzenlerin alışkanlıkları ve dudak yapıları doğrultusunda 16-17-18 mm arasında değişiklik gösterebilir. Genellikle 16-17 mm arası tercih edilmektedir. Başpârelerimizin yüksekliği standart olarak 18 mmdir. Boğaz çapları ise yine standart ve değişmez ölçü olarak 18-19-20-21-22-23-24 mmdir. Bu ölçüye paralel şekilde, neyin genişliği ile orantılı başpâre ayak çapı da standarttır. Bu standart ölçüler sayesinde başpâresi kaybolmuş bir neyin seri numarasını tarafımıza bildirerek, aynı ölçülere sahip orijinal başpâresini isteyebilirsiniz. |
|
|
 |
|
|
|
|
| © 2006 Ney Yapım - Tüm resimler ve metinler Gökhan ÖZKÖK adına tescillidir, izinsiz kopyalanamaz veya yayınlanamaz. |
 |
|
|
