Gökhan Özkök Ney Yapım Atölyesi LogosuEnglish
You need to Upgrade your Flash Player to version 10 or newer.
Gökhan Özkök Ney Yapım Atölyesi: NEY BÖLÜMLERİ

NEY BÖLÜMLERİ

KAMIŞ


Ney, "kargı" adı verilen ve bilimsel adı "arundo donax" olan, kısa boğumlu ve boğum araları birbirine mukabil (?) kamışlardan imal edilir.
Kargı kamışı bataklıklarda ve çok sulak yerlerde yetişmez. Sanılanın aksine tarla kenarlarında az kumlu, bol alüvyionlu, taban suyu olan, bol rüzgar ve güneş alan, deniz seviyelerine yakın, sıcak bölgelerde gündüz ve gece arası ısı farkı çok olan bölgelerde, özellikle doğu Akdeniz ve çevresinde yetişmektedir.


Ney yapımına uygun kamışlara genellikle seyrek kamış kümelerinde daha sık rastlanır. En uygun kamış kesim mevsimi, Kasım ve Şubat ayları arasıdır. Kasım ayı öncesi kamışlar tam olgunlaşıp suyunu çekmediği için; Şubat ayı sonrası ise cemrelerin ve baharın yaklaşması sebebiyle yeniden doğma ve yeşerme dönemi başladığından dolayı, asla kesim yapılmamalıdır.


Yapıma uygun kamışların çok kalın ya da çok ince olması, neyin sesini olumsuz yönde etkiler. Bulunacak kamışın arzu edilen kalınlıkta, sık lifli, suyunu çekmiş, yaprak, budak ve uç püskülü sararmış olması gerekmektedir. Ney yapımına müsait olan malzemenin, binlerce kamış arasında üç ilâ beş adet gibi çok küçük oranlarda bulunması, bu işi oldukça zorlaştırmaktadır.


Tarafımdan edindiğiniz, ya da edinecek olduğunuz neylerin malzemesi, bu vasıflara sahip yüksek ses ve kamış kalitesi sebebiyle, Antakya bölgesinden özel olarak toplanıp seçilerek ve özenle imal edilerek, siz değerli neyzenlere ya da neyzen adaylarına sunulmaktadır.

BAŞPARE




Başpâre neyin birinci boğumuna, yani ses kutusu olarak tabir edilen kısma sıkıca takılan, sesin daha parlak ve volümlü çıkmasına, ayrıca neyin kolay üflenmesine yarayan bir çeşit ağızlıktır. Eski devirlerde neylerin başpâresiz olarak üflendiğine dair kayıtlar vardır. Günümüzde Arap ülkelerinde neyler hâlen başpâresiz olarak kullanılmaktadırlar. Neye başpâreyi 16. yüzyılda Osmanlıların taktığı söylenir. Son zamanlarda diğer ülkelerde de ülkemizdeki gibi başpâreli ney üfleyen neyzen sayısı oldukça artmıştır.

Başpâre, geçmişte olduğu gibi günümüzde de manda boynuzundan imal edilmektedir. Başpâre yapımına uygun manda boynuzu için mandanın oldukça yaşlı, yani ortalama 20 ilâ 25 yaşları arasında olması gerekmektedir. Çünkü, daha genç mandaların boynuzlarının iç kesitleri boş olduğu için başpâre yapımına uygun olmazlar. Günümüzde manda yetiştiriciliğinin her geçen gün azalması ve mandaların yaşlanmadan kesilmesi sebebiyle, manda boynuzu bulmak neredeyse imkânsız hale gelmiştir.
Başpâre yapımı için aynı zamanda fildişi (maliyetinin yüksek olması sebebiyle çok az tercih edilir), delrin, abanoz ve şimşir gibi malzemeler de kullanılmaktadır. Bunun yanısıra usta bir başpâre yapımcısı olan neyzen Salih Bilgin’in bulduğu ve tasarladığı, boynuzdan elde edilen malzemenin değerli ahşap türleriyle içiçe kullanıldığı başpâreler de kullanılmaktadır. Bu tür başpârenin esas işleyiş prensibi boynuz ile aynıdır. Haznesi ve ağızlığı boynuz, başpârenin tablası, yani etek kısmı ise ahşaptır. Çift renk efekti sayesinde ayrıca çok hoş gözükmektedir. Boynuz başpâre, tornada çekilir. Oldukça zahmetli ve ustalık isteyen bir iştir. Başpârelerin konik formları, üfleme ağzı (ağız açıklığı) ve hazne genişlikleri, her neyzenin alışkanlıklarına göre değişiklik gösterebilir.


Atölyemizde yukarıda bahsi geçen malzemelerden başpâre yapıldığı gibi, üretimini yapmış olduğum neylerimde standart olarak özel bir malzemeyle yapılan başpârelerimi kullanmaktayım. Bu başpâreler görüntü, renk, parlaklık, sertlik, performans ve ses tonu olarak boynuzla hemen hemen aynıdırlar. Üretimini yapmış olduğum neylerin başpâre ölçüleri, ağız açıklığı hariç, standarttır. Ağız açıklığı, neyzenlerin alışkanlıkları ve dudak yapıları doğrultusunda 16-17-18 mm arasında değişiklik gösterebilir. Genellikle 16-17 mm arası tercih edilmektedir. Başpârelerimizin yüksekliği standart olarak 18 mmdir. Boğaz çapları ise yine standart ve değişmez ölçü olarak 18-19-20-21-22-23-24 mmdir. Bu ölçüye paralel şekilde, neyin genişliği ile orantılı başpâre ayak çapı da standarttır. Bu standart ölçüler sayesinde başpâresi kaybolmuş bir neyin seri numarasını tarafımıza bildirerek, aynı ölçülere sahip orijinal başpâresini isteyebilirsiniz.

PARAZVANE


Neyin üst ve alt uçlarına, çatlamasını engellemek için sıkıca geçirilen yüksüklere "parazvâne" adı verilir. Sarı (pirinç), bakır, gümüş, altın ve bafon (alpakka) gibi metallerden yapılabilir. Altın, maliyeti nedeniyle pek tercih edilmez. Genellikle bafon kullanılır.

İmal ettiğim neylerde, parazvâne malzemesi olarak, kararma ve okside olma risklerini taşımayan standart bafon kullanılmaktayım. Bafona, yani alpakkaya, halk dilinde "Alman gümüşü" de denir. Bafon ve altın hariç, yukarıda adı geçen diğer metaller oksitlenmektedirler.

Parazvâne, neyin çatlamasını engellemenin yanısıra, estetik olarak güzel gözükmesini de sağlayacağından dolayı, kuyumcu titizliğinde uygulanmalı, kaynak yerleri belli olmayacak şekilde işlenip polisajı (parlatma işlemi) yapılmalıdır.


Parazvânelerin en önemlisi, neyin birinci boğumundaki, yani başpârenin takıldığı boğumdaki parazvânedir. Bu parazvânenin çok gevşek olması halinde, başpâre kamışa takılırken kamışın çatlama riski ortaya çıkabilir. Bu bakımdan, gevşeyen parazvânelerinizi lütfen neyiniz ile birlikte getiriniz. Herhangi bir ücret talep etmeksizin parazvâneniz yenisi ile değiştirilecektir